Prawo Międzynarodowe
Traktat Antarktyczny (1.12.1959); Protokół Montrealski w
sprawie substancji niszczÄ…cych warstwÄ™ ozonowÄ… (16.09.1987);
Protokół z Kyoto (10.12.1997); do konwencji z Rio
(05.06.1992) w sprawie zmian klimatu Ziemi;
W konwencjach dotyczących limitacji zbrojeń są obok w/w mechanizmy
bardziej radykalne.
Np. układ o nierozprzestrzeniani broni jądrowej (01.07.1968/05.03.1970);
5 – 20/30
188 stron – poza UkÅ‚adem: Izrael, Indie, Pakistan; - Korea Pn
(1985/2003) –
Kontrola wykonywania Układu:
- konferencje przeglÄ…dowe co 5 lat (2005);
- międzynarodowe grupy ekspertów powoływane przez władze
MiÄ™dzynarodowe Agencji Energii Atomowej (1957) – raporty;
- inspekcje ekspertów na terytorium państwa strony Układu
prowadzone wolą stron Układu pod auspicjami MAEA
Za sprawą Protokołu przyjętego do Układu przyjętego w 1997 roku strony
układu godzą się na prowadzenie przez MAEA niezaplanowanych inspekcji.
Weryfikacja m.in., praktyk wykorzystywania energii jÄ…drowej –
wykorzystywanie pokojowe lege artis.
Przypadek Iranu (ukrywanie wirówek do wzbogacania uranu).
Wg. Układu, jak i statutu MAEA przypadek naruszania Układu prowadzić
może do uruchomienia rozdziału VII Karty NZ.
Ustanawia się też mechanizmy kontroli wykonywania traktatów
w obrębie OM;
Np. rozdz. VII Karty NZ (mechanizm kontroli wykonywania Kart NZ);
Kontrola najbardziej spektakularna sprawowana jest przez międzynarodowe
organy;
Międzynarodowe organy kontroli powoływane są do życia traktatem
(traktatem – statutem OM);
Przykłady mechanizmów kontroli w traktatach chroniących
prawa obywatelskie i polityczne.
Kontrola ta polegać może na dostarczaniu informacji –
sprawozdanie okresowe – organowi miÄ™dzynarodowemu o
wykonywaniu traktatu.
Na gruncie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych
(MPPOiP) (1966) sprawozdania składają okresowo strony Paktu,
uprawnionemu do ich badania, jest złożony z niezależnych
ekspertów, Komitet Praw Człowieka. Rezultatem ich badania są
opinie Komitetu pomagające z jednej strony korygować politykę państwa,
z drugiej opisana przez państwa w sprawozdaniach praktyka pozwala
formułować Komitetowi wskazówki interpretacyjne dla Stron
Paktu (tzw. general comments).;
kontrola ta może być kontrolÄ… quasi – sÄ…dowÄ…
możliwość wszczęcia przez ofiarę naruszeń praw i wolności przez państwo
stronÄ™ traktatu postÄ™powania quasi – sÄ…dowego,
które zweryfikuje stawiany przez stronę zarzut i wypowie się
nt. zgodność zachowań państwa z zaciągniętym zobowiązaniem.
Na gruncie Protokołu Opcyjnego (1966) dołączonego do MPPOiP,
ratyfikowanego przez strony Paktu, każda osoba „ofiara
naruszeÅ„” praw zawartych w Pakcie może skÅ‚adajÄ…c w Komitecie
Praw Człowieka skargę na państwo naruszyciela wszcząć postępowanie o
charakterze quasi – sÄ…dowym, które jakkolwiek nie
kończy się wydaniem wyroku, lecz niewiążącego Państwo poglądu, to
jednak w praktyce poglÄ…d Komitetu jest honorowany i uszczerbek w
prawach jest ofierze kompensowany.
Kontrola ta może być kontrolą sądową
Na gruncie Europejskiej Konwencji o prawach i wolnościach podstawowych
(KE 1950), ofiara naruszeń praw podmiotowych ma prawo wszcząć regularne
postępowanie sądowe skierowane przeciwko państwu-stronie Konwencji,
której władza (legislatywa, egzekutywa, sądownictwo) jego
zdaniem naruszenia dokonaÅ‚a. BÅ‚Ä™dy wÅ‚adzy zatem – w tworzeniu
prawa, jego interpretacji czy stosowaniu – mogÄ… być przyczynÄ…
naruszeń KE.
Kontroli zgodności zachowań władzy państwa z konwencją dokonuje
Europejski Trybunał Praw Człowieka, a wyrok w sprawie jest wiążący.
Orzeczenie sÄ…du dotyczy:
Oceny - czy wobec wnioskodawcy naruszono któreś z praw
człowieka wynikające z Konwencji;
Czy bezpośrednim skutkiem stwierdzenia, że tak właśnie było jest
przyznanie (fakultatywne) zadośćuczynienia za takie naruszenie;
Poza ramami jest podjęcie przez państwo, którego to
orzeczenie dotyczy w wewnętrznym porządku (w systemie prawa, w systemie
organów państwowych czy sądów) zmian
zapobiegających na przyszłość naruszeniom.
To powinność którÄ… Å‚Ä…czyć należy – w polskim
przypadku – z potrzebÄ… obowiÄ…zku wskazanego w art. 9
Konstytucji RP.